Czyste Powietrze 2026: wyłudzenia, CBA i co zmieni się w prawie dotacyjnym

Program „Czyste Powietrze" to największy w historii Polski program wsparcia dla właścicieli domów jednorodzinnych — miliardy złotych na wymianę ogrzewania i termomodernizację. W 2026 roku okazało się jednak, że stał się też polem do zorganizowanych wyłudzeń na ogromną skalę.

Co się stało? Fakty prawne

W marcu 2026 roku CBA zatrzymało na lotnisku Chopina prezesa spółki działającej w branży OZE. Zarzuty są poważne:

• wyłudzenie ponad 6,9 mln zł dotacji z programu Czyste Powietrze
• prace nigdy nie zostały wykonane lub wykonano je częściowo
• poszkodowanych: co najmniej 37 beneficjentów
• szacowane straty: ponad 2 mln zł dla indywidualnych poszkodowanych

Prokuratura Europejska przejęła część śledztwa — co oznacza, że sprawa dotyczy środków unijnych, a nie tylko krajowych.

Sprawa ta trafiła jako jeden z ważniejszych przykładów do raportu portalu EcoAudyt: Afera Czyste Powietrze 2026 – wyłudzenia, CBA i milionowe straty — szczegółowa analiza mechanizmu oszustwa, skali i skutków dla rynku OZE.

Skala: 600 mln zł i 12 000 umów pod lupą

To dopiero wierzchołek góry lodowej. Według dostępnych danych:

• nieprawidłowości mogą dotyczyć nawet 12 000 umów
• podejrzana wartość dotacji: do 600 mln zł
• co najmniej 6 000 inwestycji realizowanych przez nierzetelne podmioty

Do sprawy włączyła się Prokuratura Europejska, co sugeruje, że środki z funduszy strukturalnych UE były bezpośrednio zaangażowane.

Mechanizm prawny wyłudzenia

Schemat był prostszy niż mogłoby się wydawać:

1. Firma rejestruje się jako „autoryzowany wykonawca" w programie
2. Pozyskuje klientów i podpisuje umowy na realizację prac
3. Składa wniosek o dotację i przejmuje środki (często bezpośrednio z WFOŚiGW)
4. Prace nie są wykonywane lub są realizowane tylko częściowo
5. Beneficjent zostaje z problemem, kredytem i roszczeniem wobec firmy, która znika

Kluczowy element: pełnomocnictwo do działania w imieniu beneficjenta — szeroka zgoda, którą firmy wymuszały przy podpisaniu umowy, pozwalała im składać wnioski, odbierać środki i zarządzać całym procesem bez kontroli klienta.

Co to oznacza dla prawa dotacyjnego?

Zmiana wymogów weryfikacji wykonawców

NFOŚiGW i WFOŚiGW prawdopodobnie zaostrzą wymogi dla firm wpisanych na listy autoryzowanych wykonawców. Możliwe zmiany:

• obowiązek ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) na określoną kwotę
• kaucja lub weksel jako zabezpieczenie wykonania
• obowiązek raportowania etapowego (inspekcja przed wypłatą kolejnej transzy)
• zakaz przejmowania pełnomocnictw do dysponowania środkami beneficjenta

Odpowiedzialność karna

Wyłudzenie dotacji kwalifikuje się jako:

• oszustwo (art. 286 k.k.) — do 8 lat pozbawienia wolności
• wyłudzenie kredytu lub dotacji (art. 297 k.k.) — do 5 lat
• przy skali powyżej 200 000 zł: kwalifikowane oszustwo — do 10 lat

Jeśli środki pochodziły z UE: wyłudzenie subwencji ze szkodą dla interesów finansowych UE — Prokuratura Europejska ma jurysdykcję i wyższe kary.

Co powinien zrobić beneficjent, który padł ofiarą?

Jeśli podpisałeś umowę z firmą, która nie wykonała prac lub działała jako pośrednik przy dotacji:

1. Nie składaj wniosku o dotację, jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś
2. Złóż zawiadomienie do CBA (cba.gov.pl) lub Prokuratury
3. Cofnij pełnomocnictwo — pisemnie, notarialnie poświadczone
4. Powiadom WFOŚiGW o podejrzeniu nadużycia dotyczącego Twojego wniosku
5. Zachowaj całą dokumentację: umowę, korespondencję, dowody płatności

Szczegółowy poradnik o tym, jak weryfikować wykonawcę przed podpisaniem umowy i jakie sygnały ostrzegawcze rozpoznać, znajdziesz na portalu solarfinance.pl — jak nie stracić dotacji przez nierzetelną firmę.

Co zmieni się w praktyce dla rynku OZE?

Dla wykonawców

Uczciwi instalatorzy muszą liczyć się z:

• dłuższymi procedurami weryfikacji przy rejestracji
• większą biurokracją przy rozliczaniu dotacji
• potencjalną odpowiedzialnością solidarną za podwykonawców

Dla inwestorów indywidualnych

Kluczowe zmiany, które mogą nastąpić:

• wypłata dotacji bezpośrednio na konto beneficjenta, nie wykonawcy
• obowiązek inspekcji przed każdą transzą
• dłuższy czas rozpatrywania wniosków

Dla systemu jako całości

Afera może paradoksalnie wzmocnić program w długim terminie — eliminując nierzetelnych graczy i przywracając zaufanie do uczciwych firm. Ale krótkoterminowo należy spodziewać się zaostrzenia kontroli i spowolnienia wypłat.

Wnioski dla prawników i doradców dotacyjnych

Program Czyste Powietrze nadal dysponuje miliardami złotych — i nadal warto z niego korzystać. Klucz to:

• dokładna weryfikacja wykonawcy przed podpisaniem umowy
• ograniczenie zakresu pełnomocnictw
• etapowe rozliczenie z płatnościami po odbiorze każdego etapu prac
• zachowanie pełnej dokumentacji przez minimum 5 lat po zakończeniu inwestycji

Źródła: CBA.gov.pl, Gramwzielone.pl, Bankier.pl, EcoAudyt.app – analiza afery CBA w Czystym Powietrzu